Mounir Fatmi

Γεννήθηκε το 1970 στην Ταγγέρη. Ζει και εργάζεται στο Παρίσι και την Ταγγέρη. Κατασκευάζει οπτικούς χώρους και λεκτικά παιχνίδια, τα οποία στοχεύουν να απελευθερώσουν τον θεατή από τις προκαταλήψεις του. Τα βίντεο, οι εγκαταστάσεις, τα σχέδια, οι ζωγραφικές συνθέσεις και τα γλυπτά του, φέρνουν στο φως τις αμφιβολίες, τους φόβους και τις επιθυμίες μας. Τα έργα του εξετάζουν άμεσα τα επίκαιρα γεγονότα του κόσμου μας και απευθύνονται σε εκείνους των οποίων οι ζωές επηρεάζονται από τα συγκεκριμένα γεγονότα και αποκαλύπτουν τη δομή τους. Η δουλειά του εξετάζει τη βεβήλωση της θρησκείας, την αποδόμηση και το τέλος των δογμάτων και των ιδεολογιών. Ενδιαφέρεται ιδιαίτερα για την ιδέα του θανάτου ενός καταναλωτικού αντικειμένου: καλώδια κεραιών, φωτοαντιγραφικά μηχανήματα, βιντεοταινίες, ή ακόμα σε μια νεκρή γλώσσα ή μια πολιτική κίνηση. Αν και αισθητικά πολύ ελκυστικό, το έργο του προσφέρει ένα βλέμμα στον κόσμο από μια διαφορετική οπτική, που αρνείται να τυφλωθεί από τις συμβάσεις. Η δουλειά του έχει παρουσιαστεί στο Migros Museum für Gegenwarskunst (Ζυρίχη), στο Museum Kunst Palast (Ντίσελντορφ), στο Centre Georges Pompidou (Παρίσι), στο Mori Art Museum (Τόκιο). Συμμετείχε σε διάφορες Μπιενάλε: 52η Μπιενάλε της Βενετίας, 2η Μπιενάλε της Σεβίλλης, 8η Μπιενάλε του Sharjah και 10η Μπιενάλε της Λυών. Το 2008 συμμετείχε στην έκθεση-πρόγραμμα Paradise Now! Essential French Avant-Garde Cinema 1890-2008 (Tate Modern, London) καθώς και την έκθεση Traces du Sacré (Centre Georges Pompidou, Paris). Από το 1993, έχει κερδίσει διάφορα βραβεία, ανάμεσα στα οποία το Μεγάλο Βραβείο της 7ης Μπιενάλε του Ντακάρ (2006) και το Βραβείο Uriöt Prize της Rijksakademie van Beeldende Kunsten στο Άμστερνταμ. Το 2010 τιμήθηκε με το Βραβείο της Μπιενάλε του Καΐρου.

 

Το έργο του Mounir Fatmi αναπτύσσεται σταδιακά, με βάση ένα σύστημα αξιών με βαθιές ρίζες, όπου η επιγραφή μοιάζει με ένα δίκτυο απόψεων και συνδέσεων. Με την κριτική του ματιά στις σύγχρονες πραγματικότητες και ψευδαισθήσεις, δηλώνει ότι ο μόνος τρόπος ερμηνείας τους είναι μέσα από ένα πολυσύνθετο πρίσμα και, ενίοτε, μέσω της συγκεχυμένης προσέγγισής τους. Τα έργα του παράγουν ακόμη περισσότερες ερμηνείες στα σημασιολογικά στρώματα που συνδέουν όλες τις περιοχές της σκέψης μεταξύ τους. Ενδιαφέρεται τόσο για το αισθητικό όσο και για το μορφολογικό, τόσο για το πολιτικό όσο και για το κοινωνιολογικό, το οικονομικό και το ηθικό, το μεταφυσικό και το θρησκευτικό.

Βιντεοταινίες, κεραίες, προστατευτικά κράνη: αυτά τα τεχνικά υλικά, απλά ή καθημερινά, μεταμορφώνονται και αναδημιουργούνται σε ένα πλαστικό ιδίωμα. Η πρακτική του δεν περιορίζεται στη «μετατόπιση» του Marcel Duchamp αλλά αντίθετα αξιοποιεί τα διπλά νοήματα της σημασιολογίας και της μεταφοράς -το τι είναι και τι εκπροσωπούν. Το έργο του Mounir Fatmi λειτουργεί με τη μορφή αποτυχημένων στρατηγικών. Αποτελείται από αθώα αντικείμενα που μεταμορφώνονται σε βόμβες κριτικής και ρίχνονται προς τους μηχανισμούς που διέπουν τη χιμαιρική σχέση με τον κόσμο, τις διάφορες ιδεολογίες, τη σύγχρονη αρχιτεκτονική ή τα οικονομικά, την πολιτική ή την ερμηνεία της νεωτερικότητας ως πτυχής του πάθους για το αόρατο. Αν και αποτυπώνει στιγμές της ιστορίας της τέχνης, ταυτόχρονα αμφισβητεί τη μετάδοση της γνώσης, τη λανθάνουσα δύναμη των εικόνων στον κυκεώνα των ΜΜΕ, την αποπλάνηση της βίας και την καθοριστική δύναμη της αποδόμησης, τις ουτοπίες, αλλά και τη καταπιεστική επιρροή της ιστορίας και της αρχιτεκτονικής στη ζωή του ατόμου.

Ο Mounir Fatmi πάντα αντιπαραθέτει την «άχρονη» (Gilles Deleuze) με την ολοκληρωτική ιστορία -πάντα προτιμά τη γνώση και την αλήθεια, τα βιβλία και τις λέξεις από τη θρησκεία. Με ένα πλαστικό λεξιλόγιο που ταλαντεύεται ανάμεσα στον μινιμαλισμό και την αισθητική της πυκνότητας και της σύνθεσης, δημιουργείται ένα σύστημα σημειολογικών υποθέσεων μέσα από μια μεθοδική μεταβλητότητα. Η αστάθεια σημαίνει για τον Mounir Fatmi ταυτόχρονα τον κίνδυνο, την κρίση και την ένταση ανάμεσα σε δύο αντίθετα. Γινόμαστε μάρτυρες μιας μόνιμης κατάστασης ανασφάλειας, όπου κάθε βεβαιότητα μπορεί να αποδομηθεί και δεν διαθέτει ούτε κέντρο ούτε υπεροχή. Μέσα από αυτό το όραμα περί της θεμελιώδους ατέλειας του ανθρώπου, επικυρώνεται η ανάγκη του να πολεμήσει, να συνδιαλεχθεί και να συμμετάσχει. Το έργο του Mounir Fatmi είναι μια αέναα συνειδητή πράξη και μια αντίθεση προς όλες τις μορφές ντετερμινισμού, ολοκληρωτισμού και προς κάθε προσπάθεια να πληγεί ο ατομικισμός. Η ύπαρξη συνεπάγεται την αντίσταση, καθώς η ζωή είναι κατ’ ουσίαν μια ανατρεπτική δύναμη.

 

Παρίσι, Ιανουάριος 2009