Νάνος Βαλαωρίτης

Ο  Nάνος Βαλαωρίτης  γεννήθηκε το 1921 στη Λοζάνη της Ελβετίας. Σπούδασε κλασσική φιλολογία και νομική στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και αγγλική λογοτεχνία στο Πανεπιστήμιο του Λονδίνου και παρακολούθησε μαθήματα μυκηναϊκής γραμματικής στην École des Hautes Études της Σορβόννης. Την περίοδο 1944-1953 μετέφρασε και παρουσίασε μοντερνιστές Έλληνες ποιητές της δεκαετίας του 1930, στο Λονδίνο. Το 1946 αρθρογραφεί και μεταφράζει για τα περιοδικά Horizon  και New  Writing. Το 1948 εκδίδει και μεταφράζει τον Βασιλιά της Ασίνης, μια ποιητική συλλογή του Γ. Σεφέρη, με τους Bernard Spencer και Lawrence Durrel, με εισαγωγή του Rex Warner. Την ίδια χρονιά γνωρίζει τους T.S. Eliot, Stephen Spender, W.H. Auden, Dylan Thomas και εργάζεται για τον  Louis Mac Neice στο BBC. Το 1954 μετακομίζει στο Παρίσι, όπου γνωρίζει τον André Breton και συμμετέχει στις δραστηριότητες και τις συναντήσεις  της σουρεαλιστικής του ομάδας έως το 1960, όταν επιστρέφει στην Ελλάδα και διευθύνει το περιοδικό Πάλι. Το 1968 φεύγει από την Ελλάδα, λόγω της Χούντας. Από το 1968 έως το 1993 διδάσκει στο Πανεπιστήμιο του Σαν Φρανσίσκο, συγκριτική λογοτεχνία και γραφή, με μια μικρή διακοπή, τα χρόνια 1976-78, που επιστρέφει στο Παρίσι και στην Αθήνα, όπου εκδίδει και διευθύνει μαζί με τον Ανδρέα Παγουλάτο το περιοδικό Συντέλεια. Έχει γράψει έναν μεγάλο αριθμό βιβλίων, ποιημάτων, νουβελών και μυθιστορημάτων. Από το τέλος της δεκαετίας του 1960 καταπιάνεται με τις εικαστικές τέχνες, δημιουργώντας σχέδια και κολάζ στο πνεύμα του υπερρεαλισμού. Μέρος των έργων αυτών εξέθεσε το 1974 σε γκαλερί του Σαν Φρανσίσκο, καθώς και το 2003 και 2006 στην γκαλερί Αστρολάβος, στην Αθήνα, όπου το 2007 παρουσίασε εκτενέστερη ενότητα σχεδίων και κολάζ. Μοιράζει το χρόνο του μεταξύ Ελλάδας, Γαλλίας και Καλιφόρνιας. Το 2008 ο Δήμος Λευκάδας οργάνωσε τιμητικό αφιέρωμα-έκθεση στο εικαστικό και λογοτεχνικό του έργο.

 

Σήμερα, που η αβεβαιότητα στην Περιφέρεια, είναι κυρίαρχο θέμα του δημόσιου λόγου στην Ελλάδα και τον κόσμο, έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον να δει κανείς την Ελλάδα ως «σημείο αιχμής», ως το μεταίχμιο το οποίο πάντα ήταν. Η Ελλάδα έχει επιβιώσει -και ενίοτε θριαμβεύσει- ως χώρα οριακή, τόπος μεταστοιχειωμένων συγκρούσεων και αλληλογονιμοποιημένων ταυτοτήτων. Είναι ταυτόχρονα Ανατολή και Δύση, παραδοσιακή και σύγχρονη, μοντέρνα και αρχαϊκή, λαϊκή και θρησκευτική, δημόσια και ιδιωτική, λόγος και παράλογος. Αυτό το έδαφος του απίθανου και του παράδοξου μπορεί να είναι ένα ενδιαφέρον εργαστήριο σκέψης και δράσης σε εποχές όπως αυτή. Και ακόμη και αν η τέχνη δεν ήταν και δεν είναι ο τόπος όπου οι αντινομίες διευθετούνται, οι εκδοχές και οι συνέπειές τους μπορούν να μελετηθούν καλύτερα στο περιβάλλον της.

Αν η ελληνική περίπτωση είναι η περίπτωση μιας συλλογικότητας που συντίθεται (και συνέχεται) διαρκώς από μοναχικές αντιλήψεις, ο Νάνος Βαλαωρίτης, (δημιουργός σε μοναδικά σπινθηροβόλα σχέση με την ιστορία και την τέχνη), θα μπορούσε να είναι ο «στοιχειωμένος» κορυφαίος ενός Χορού που ιστορεί τις μεταμορφώσεις της με αφηρημένο λυρισμό και σαρδόνια σοφία, χωρίς ίχνος διδακτισμού, σε παγκόσμιο κοινό. Συντονισμένος διαρκώς στο δαιμόνιο του πιθανού και στην λαχτάρα του παιχνιδιού, ο Βαλαωρίτης, φύσει και θέσει «ελεύθερος σουρεαλιστής», μπαχτινικός και σεφερικός μαζί, αιρετικός του μοντερνισμού, επίμονος υπονομευτής της γλώσσας και της εικόνας, της γοητείας των προγόνων και της έννοιας των επιγόνων, είναι ίσως εκείνος από τους Έλληνες δημιουργούς (και ποιητές-κριτικούς) που έχει εντρυφήσει τόσο πολύ και τόσο φλεγματικά, στην επισφαλή θέση ανάμεσα στο εσκεμμένο και το αυθόρμητο και την ιδιωματική μελαγχολία της ελληνικής ψυχοσύνθεσης.

 

Νάντια Αργυροπούλου