18 Σεπτεμβρίου – 18 Δεκεμβρίου 2011, Θεσσαλονίκη
Γιαννούλης Χαλεπάς
Ευρύτερα γνωστός για το γλυπτό του Η Κοιμωμένη που βρίσκεται στο Α’ Νεκροταφείο της Αθήνας και το οποίο έφτιαξε το 1877 σε νεαρή ηλικία, ο Γιανούλης Χαλεπάς (Τήνος, 1851-Αθήνα, 1938) είναι ένας από τους σημαντικότερους Έλληνες γλύπτες. Με σπουδές στη Σχολή Καλών Τεχνών της Αθήνας και αργότερα στην Ακαδημία Καλών Τεχνών του Μονάχου, τα πρώιμα έργα του είναι επηρεασμένα από το συντηρητικό πνεύμα που επικρατούσε στα τέλη του 19ου αιώνα. Στη συνέχεια όμως απορρίπτει τον ακαδημαϊσμό, γίνεται πιο τολμηρός, και επικεντρώνεται στη διερεύνηση της φόρμας και της σύνθεσης δημιουργώντας έργα μεγάλης εκφραστικότητας. Έζησε μια τρικυμιώδη ζωή, ενώ για 13 χρόνια παρέμεινε έγκλειστος στο Ψυχιατρείο της Κέρκυρας. Το 1901 επέστρεψε στην Τήνο αλλά δεν δούλεψε παρά μόνο μετά τον θάνατο της μητέρας του το 1916. Από αυτήν την περίοδο έχει διασωθεί ένας μεγάλος αριθμός σχεδίων και προπλασμάτων σε πηλό, από τα οποία όμως κανένα δεν έγινε σε μάρμαρο. Η θεματογραφία του αντλεί συχνά έμπνευση από την Ελληνική μυθολογία, ενώ περιλαμβάνει επίσης αλληγορίες, θρησκευτικά θέματα και πορτρέτα. Πρόσφατα παρουσιάστηκαν έργα του στη 2η Μπιενάλε της Αθήνας (2009), και στις Kalfayan Galleries (Θεσσαλονίκη, 2011/Αθήνα, 2010), ενώ το 2007 πραγματοποιήθηκε αναδρομική έκθεση των έργων στην Εθνική Γλυπτοθήκη της Αθήνας.
Μπορεί να πει κανείς χωρίς δισταγμό πως το νήμα που συμπλέκει το σύνολο του έργου του Χαλεπά, τόσο από πλευράς γλυπτικής όσο και από πλευράς προσωπικής έκφρασης, ως συνολική σύλληψη και ως επιμέρους αποτύπωση της σύλληψης αυτής σε δημιουργική και καλλιτεχνική διαδικασία, είναι το σχέδιο. Το σχέδιο στο έργο του υπάρχει και αναπτύσσεται συνειδητά και συστηματικά ως πρόταγμα και ως σχεδιασμός, ως αναθεώρηση του χωροχρόνου, ως επεξεργασία του βιώματος και της ανάμνησης, ως πρόσληψη και αναθεώρηση του κόσμου και της πραγματικότητας και ως επαναπροσδιορισμός των ορίων της σημασίας. Το σχέδιο γίνεται τόπος αναπάντεχων προσεγγίσεων που τον αποκαλύπτουν˙γίνεται συνείδηση και ανάδυση στην επιφάνεια των ειρμών και των συνειρμών που συγκρατούν τη σημασία πέρα από προαποφασισμένες συμβάσεις και παραδεδομένους κώδικες. Οι πρωτόγνωρες ετούτες λειτουργίες που ενεργοποιεί το σχέδιό του, τόσο στα ελληνικά πράγματα της Τέχνης όσο και στην ευρωπαϊκή καλλιτεχνική πραγματικότητα, θεμελιώνουν δραστικά μιαν ανένδοτη και ανανεωτική σχέση με την Τέχνη του 20ού αιώνα. […]
Ανάμεσα στον Βαν Γκογκ και στον Αρτώ (Artaud), τον Μεντάρντο Ρόσσο και τον Μπρανκούζι, τον Ροντέν και τον Ντε Κίρικο (De Chirico), τον Ματίς και τον Τζιακομέτι (Giacometti), ο Χαλεπάς (από την έξοδό του από το Ψυχιατρείο Κερκύρας, το 1902, ως το τέλος της ζωής του, το 1938) θέτει με τρόπο απαράμιλλο διεθνώς το πρόβλημα της συνέχειας και της ασυνέχειας των μορφών, το πρόβλημα της συνέχειας και της ασυνέχειας του ανθρώπου με τον εαυτό του, την οργανωμένη επιβολή ή την τραγική ρήξη με την οικογένεια, με την ιστορία και τη μυθολογία του, με τη γλώσσα και τις πρακτικές του, με τον γεωγραφικό και τον καλλιτεχνικό τόπο, με την καθεαυτού ζωή και τη σημασία της.
Ντένης Ζαχαρόπουλος
Αποσπάσματα από το κείμενο του Ντένη Ζαχαρόπουλου «Το σχέδιο του Χαλεπά ή ‘Η ανασύνδεση του νοός’», στο βιβλίο Γιανούλη Χαλεπά – 142 Ελεύθερα Σχέδια, Μύρων Μπικάκης & ύψιλον/βιβλία, Αθήνα 2007, σελ. 13, 20.
Φωτογραφίες
Αναζήτηση
