Δελτίο Τύπου: ΟΙ ΕΒΡΑΙΟΙ ΣΤΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ. ΑΝΕΞΙΤΗΛΑ ΣΗΜΑΔΙΑ ΣΤΟΝ ΧΩΡΟ

Δημοσιεύτηκε: 16/09/2011

 

ΟΙ ΕΒΡΑΙΟΙ ΣΤΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ. ΑΝΕΞΙΤΗΛΑ ΣΗΜΑΔΙΑ ΣΤΟΝ ΧΩΡΟ

Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης

18 Σεπτεμβρίου 2011 – 30 Σεπτεμβρίου 2012

 

Μια «αρχαιολογική» αναζήτηση˙ μια κατάδυση στη στρωματογραφία της μνήμης μέσα από αντικείμενα, εικόνες, πρόσωπα, κείμενα και αφηγήσεις για τους Εβραίους της Θεσσαλονίκης.

Μια διαδρομή στην πόλη του σήμερα με σταθμούς – τοπόσημα που συνδέονται με την εβραϊκή κοινότητα και αποτυπώνουν τη θρησκευτική, κοινωνική, οικονομική και πνευματική της υπόσταση.

Μια έκθεση που επιχειρεί να ανασυνθέσει το παλίμψηστο της μεγαλύτερης  εβραϊκής κοινότητας της Ελλάδας, με οδηγούς τα απτά ή λανθάνοντα «ανεξίτηλα σημάδια» της πολύχρονης εβραϊκής παρουσίας στην πόλη.

Ένα ταξίδι στο χώρο και στον χρόνο, που μέσα από την ιστορία της εβραϊκής κοινότητας  αποκαλύπτει μια ακόμη ιστορία της πόλης.

Μια απόπειρα του Αρχαιολογικού Μουσείου Θεσσαλονίκης να γνωρίσουμε ξανά μια πόλη που, ενάντια στις σαρωτικές αλλαγές στη φυσιογνωμία της, δεν θέλει να ξεχάσει.

Μια έκθεση για την εύθραυστη δύναμη της μνήμης. Για το παρελθόν˙ συνειδητό και ασυνείδητο, δημόσιο και ιδιωτικό, αποδεκτό ή αμφισβητούμενο.

 

Μέσα από τέσσερις εκθεσιακές ενότητες παρουσιάζεται η ιστορία της εβραϊκής κοινότητας από την ελληνιστική εποχή, όπου ανιχνεύονται οι απαρχές της παρουσίας των Εβραίων, μέχρι την τραγική εξόντωσή της από τις ναζιστικές δυνάμεις κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκόσμιου Πολέμου. 

Στην πρώτη ενότητα σημείο αναφοράς – τοπόσημο αποτελεί το Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, περιοχή όπου εκτεινόταν το εβραϊκό νεκροταφείο. Από εδώ προέρχονται τα πρώτα εβραϊκά ταφικά μνημεία ρωμαϊκών χρόνων, μέσα από τα οποία γνωρίζουμε μια κοινότητα πλήρως ενσωματωμένη στο ελληνικό περιβάλλον, που διατηρεί όμως ταυτόχρονα την εθνική της συνείδηση και τη θρησκευτική της ταυτότητα. Με την παρουσίαση επιτύμβιων μνημείων που καλύπτουν τη διάρκεια πολλών αιώνων τονίζεται η διαχρονικότητα του τόπου ως χώρου ταφής των Εβραίων από την αρχαιότητα έως τη βίαιη καταστροφή του το 1942 από τις ναζιστικές δυνάμεις κατοχής.

Τη δεύτερη μεγάλη εκθεσιακή ενότητα αποτελεί η περιοχή του ιστορικού κέντρου της Θεσσαλονίκης που περιλαμβάνει τον άξονα της οδού Αριστοτέλους, το λιμάνι και την εμπορική αγορά, στη μορφή που είχαν πριν την καταστροφική πυρκαγιά του 1917. Μέσα από σημεία αναφοράς, όπως η Αρχαία Αγορά της Θεσσαλονίκης όπου βρισκόταν η εβραϊκή συνοικία Rogos, το ξενοδοχείο Ηλέκτρα Παλλάς στην Αριστοτέλους, κτισμένο στη θέση της περίφημης Σχολής της Alliance, η Πλατεία Ελευθερίας, το Τελωνείο στο λιμάνι, οι εμπορικές Στοές Σαούλ και Μοδιάνο παρουσιάζονται αντικείμενα και πλούσιο εποπτικό και αρχειακό υλικό που συνδέονται με την κατοικία, τη λατρεία, το εμπόριο, την εκπαίδευση, αλλά και την κοινωνική και πολιτική δράση της κοινότητας.

Στην τρίτη ενότητα παρουσιάζεται η περιοχή της ανατολικής Θεσσαλονίκης, με τοπόσημα εμβληματικά κτίρια της πόλης. Ταυτόχρονα ξεδιπλώνεται η ιστορία γνωστών εβραϊκών οικογενειών, όπως αυτές των Αλλατίνι και Μοδιάνο που συνέβαλαν στον αρχιτεκτονικό και οικονομικό εκσυγχρονισμό της Θεσσαλονίκης στα τέλη του 19^ου και τις αρχές του 20^ου αι. Εδώ τα εκθέματα αποτελούν υλικά ενθύμια, μαζί με φωτογραφίες εποχής και ιστορικά ντοκουμέντα.

Τέλος, η τέταρτη ενότητα επικεντρώνεται στην περιοχή του παλαιού σιδηροδρομικού σταθμού, όπου βρίσκονταν εξαθλιωμένοι καταυλισμοί φτωχών Εβραίων (συνοικισμός ΧΙρς), οι οποίοι μετατράπηκαν από τους Γερμανούς σε γκέτο. Εδώ συγκεντρώθηκαν οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης και έγινε η μεταφορά τους με τα τρένα του θανάτου στα στρατόπεδα συγκέντρωσης. Η ενότητα αυτή αποτελεί τον δραματικό επίλογο της εκθεσιακής αφήγησης.

Πλούσιο εποπτικό και οπτικοαουστικό υλικό, στο οποίο περιλαμβάνονται και ανέκδοτα κείμενα, φωτογραφίες, χάρτες και ηχητικά ντοκουμέντα, θα πλαισιώσει τις θεματικές ενότητες. Τα αντικείμενα της έκθεσης προέρχονται από το Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης, την 9^η Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων, το Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού, το Λαογραφικό και Εθνολογικό Μουσείο Μακεδονίας-Θράκης και το Εβραϊκό Μουσείο. Για την υλοποίηση της έκθεσης το ΑΜΘ συνεργάστηκε ακόμη με την Ισραηλιτική Κοινότητα Θεσσαλονίκης, το Μουσείο Μακεδονικού Αγώνα και το Κέντρο Ιστορίας του Δήμου  Θεσσαλονίκης.

Η έκθεση εντάσσεται στο παράλληλο πρόγραμμα της 3^ης Μπιενάλε Σύγχρονης Τέχνης Θεσσαλονίκης.